Διοτίμα > Νέα > Νέα > Βιβλιοπαρουσίαση: Φιρντάους, Ναουάλ Aλ Σααντάουι

Βιβλιοπαρουσίαση: Φιρντάους, Ναουάλ Aλ Σααντάουι

Author:
admin
Posted in:
Νέα
Comments:
Χωρίς σχόλια

Φιρντάους σημαίνει παράδεισος στα αραβικά, και μάλιστα το ανώτατο επίπεδο του παραδείσου. Ο λόγος για το ομώνυμο βιβλίο της Ναουάλ Aλ Σααντάουι (1931), που κυκλοφόρησε  φέτος για πρώτη φορά στα ελληνικά, σε μετάφραση της Ελένης Καπετανάκη.

Ένα από τα κλασσικά, πλέον, και πολύ-μεταφρασμένα κείμενα της φεμινιστικής γραμματείας, με πάνω από ένα εκατομμύριο πωλήσεις, που διδάσκεται διεθνώς σε πολλά πανεπιστήμια ανά τον κόσμο, το  «Φιρντάους» κυκλοφόρησε το 1975  στο Λίβανο.

Στην Αίγυπτο, την πατρίδα της συγγραφέως, το βιβλίο θεωρήθηκε τολμηρό και λογοκρίθηκε. Άλλωστε η Aλ Σααντάουι είχε ανοιχτούς λογαριασμούς με τις αιγυπτιακές αρχές…  Τρία χρόνια πριν είχε προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις με το δοκίμιό «Γυναίκες και σεξ», μιλώντας για τη σεξουαλική κακοποίηση, την έμφυλη βία και τις σχέσεις εξουσίας.

Σαράντα τέσσερα  χρόνια από την πρώτη του κυκλοφορία, οι εκδόσεις Δώμα συστήνουν στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό δύο σπουδαίες γυναίκες: τη Φιρντάους, την ηρωίδα του βιβλίου που αποτελεί πραγματικό πρόσωπο, αλλά και τη συγγραφέα Ναουάλ Aλ Σααντάουι, γνωστή και ως «Σιμόν Ντε Μποβουάρτου αραβικού κόσμου».

Ένας γυναικείος απολογισμός

Φυλακές Αλ Κανάτιρ. Η Φιρντάους κουβαλά στην πλάτη της μια καταδίκη σε θάνατο: φόνος ενός νταβατζή. Η ψυχίατρος Aλ Σααντάουι πραγματοποιεί έρευνα, στην ίδια φυλακή, σχετικά με την ψυχολογία των φυλακισμένων γυναικών.

Οι δύο τους θα συναντηθούν το τελευταίο βράδυ, πριν την εκτέλεση. Η Φιρντάους είναι έτοιμη να μιλήσει, η Aλ Σααντάουι να διασώσει ακέραιη την εμπειρία της· την εμπειρία μιας γυναίκας, που βίωσε όλων των μορφών τις διακρίσεις και καταπιέσεις, λόγω του φύλου της.

Η υποτελής θέση των κοριτσιών και γυναικών στην πατριαρχική κοινωνία που μεγάλωσε η Φιρντάους, εγγράφεται μέσα της από παιδί: «όταν πέθαινε το κορίτσι, ο πατέρας έτρωγε το βραδινό του γεύμα, η μητέρα τού έπλενε τα πόδια, κι ύστερα κοιμόταν όπως κάθε βράδυ. Όταν πέθαινε αγόρι, ο πατέρας πρώτα έδερνε τη μάνα […] κι έπειτα έτρωγε το βραδινό του κι έπεφτε για ύπνο».

«Δούλα ως παιδί, δούλα ως σύζυγος, δούλα ως υπάλληλος, δούλα ως πόρνη, ελεύθερη μονάχα ως δολοφόνος» είναι ο απολογισμός της. Όμως η Φιρντάους αρνείται να αποδεχθεί μοιρολατρικά τα στενά περιθώρια επιλογών που της δίνονται.

Σε κάθε της βήμα προσπαθεί να δραπετεύσει, να φύγει μακριά από τη βία του πατέρα, του συζύγου, του συντρόφου, του αφεντικού. Αναζητά την ελευθερία, το σεβασμό. Θέλει να ορίσει η ίδια τη ζωή και το σώμα της.

«Η ζωή της γυναίκας είναι πάντα ελεεινή» διαπιστώνει πικρά, ωστόσο αρνείται να αναζητήσει ανδρική «προστασία Ξέρει καλά άλλωστε ότι το αντάλλαγμα για αυτή είναι η απώλεια της αυτεξουσιότητάς της.  Έτσι στήνει μεθοδικά τη ζωή της μακριά από πάτρωνες και προστάτες. Ζει τη ζωή που εκείνη επέλεξε, με κάθε κόστος, μέχρι το τέλος. Για αυτό και ακόμη και πριν την εκτέλεση της αρνείται να ζητήσει χάρη.

Με κύριο χαρακτηριστικό την αμεσότητα της αφήγησης και τον γοργό ρυθμό, μέσα από ένα κείμενο σκληρό, επώδυνο μα συνάμα βαθιά αληθινό, η Aλ Σααντάουι δίνει φωνή σε μια ελεύθερη γυναίκα, μια γυναίκα που αρνείται την πατριαρχική επιβολή και πληρώνει για την επιλογή της.

Ποια είναι η Ναουάλ Aλ Σααντάουι;

Η Ναουάλ Αλ Σααντάουι είναι συγγραφέας, ψυχίατρος και μαχητική φεμινίστρια και ακτιβίστρια. Στο Φιρντάους αλλά και στην υπόλοιπη βιβλιογραφία της μιλά για το βίωμα να «γίνεσαι γυναίκα» μέσα σε ένα πατριαρχικό κόσμο. Βίωμα βαθιά χαραγμένο στο σώμα της, αφού η ίδια υπέστη ως παιδί κλειτοριδεκτομή, ενώ από τα 11 της κλήθηκε να πραγματοποιήσει εξαναγκαστικό γάμο.

Η εναντίωση της στην έμφυλη καταπίεση ξεκινά από τότε αυτές τις πρώτες άγουρες εμπειρίες: «Όταν πήγα σχολείο, ήμουν 6 χρονών, ο δάσκαλος μού ζήτησε να γράψω τ’ όνομά μου. Έγραψα: Ναουάλ. Μου είπε: “Όχι, γράψε τ’ όνομά σου ολόκληρο, μαζί με το επώνυμό σου”. Έγραψα τότε δίπλα στ’ όνομά μου το επώνυμο της μάνας μου γιατί εκείνη μού ’χε μάθει την αλφαβήτα. Μόλις το είδε ο δάσκαλος, διέγραψε με μια απότομη κίνηση το επώνυμο της μητέρας μου. “Σβήσ’ το αυτό”, μου είπε, “και γράψε γρήγορα το επώνυμο του πατέρα σου και του παππού σου”. Εκείνη τη στιγμή κάτι φωτίστηκε μέσα μου. “Γιατί;”, αναρωτήθηκα. “Γιατί έσβησε το όνομα της μάνας; Αφού αυτή με γέννησε, αυτή μ’ έμαθε να διαβάζω και να γράφω, αυτή τά ’κανε όλα”. Από εκείνη τη στιγμή επαναστάτησα.

Ακόμα κι ως παιδί, ήμουν εναντίον της πατριαρχίας. Γιατί τι είναι η πατριαρχία; Πατριαρχία είναι τα δύο μέτρα και δύο σταθμά. Πατριαρχία είναι η διπλή ηθική, οι διαφορετικοί κανόνες. Είναι το να κυριαρχεί πάνω σου ένας άντρας μόνο και μόνο επειδή είναι άντρας» λέει χαρακτηριστικά σε συνέντευξης της στο Channel 4 .

Πέρα από τη συγγραφή, έντονη είναι και η φεμινιστική της δράση, για την οποία γνώρισε διώξεις. Μάλιστα το 1981 φυλακίστηκε στις φυλακές Αλ Κανάτιρ. Το 1991 εγκατέλειψε την Αίγυπτο όταν το όνομα της εμφανίστηκε σε μαύρη λίστα φονταμενταλιστής οργάνωσης. Κατέφυγε στην Αμερική, όπου δίδαξε για χρόνια σε πανεπιστήμια και επέστρεψε στο Κάιρο το 1996, όπου ζει μέχρι σήμερα. Πρόεδρος της Αραβικής Ένωσης Αλληλεγγύης των Γυναικών και συνιδρύτρια της Αραβικής Ενωσης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, συνεχίζει να μάχεται για τα γυναικεία και ανθρώπινα δικαιώματα ακόμα και στην όγδοη δεκαετία της ζωής της. Έτσι το 2011 συμμετείχε στην «αραβική άνοιξη», δίπλα στις γυναίκες που πήραν μέρος σε αυτήν.

Η Aλ Σααντάουι μέσα από τη δράση και έργο της επιμένει ότι η έμφυλη καταπίεση και ανισότητα δεν αφορά μόνο τις αραβικές χώρες: «Πάντα συνέδεα την πατριαρχία με τις τάξεις, τον καπιταλισμό, τη θρησκεία, τον ρατσισμό. Ταξίδεψα σε ολόκληρο τον κόσμο και ανακάλυψα ότι τα κορίτσια ανατρέφονται παντού με τον ίδιο σχεδόν τρόπο – είμαστε όλες στην ίδια βάρκα. Το πατριαρχικό, θρησκευτικό, καπιταλιστικό σύστημα είναι οικουμενικό».

Αλλά και ο αγώνας ενάντια σε αυτή δεν μπορεί παρά να είναι οικουμενικός: «Ο φεμινισμός δεν είναι δυτική εφεύρεση. Το φεμινισμό δεν τον ανακάλυψαν Αμερικανίδες, όπως πιστεύει ο περισσότερος κόσμος. Όχι, ο φεμινισμός είναι ενσωματωμένος στον αγώνα όλων των γυναικών σ’ ολόκληρο τον κόσμο».

Γράφει η Νατάσα Κεφαλληνού